Piotr Piwowarczyk: Odbudujmy Dom Zdrojowy

24 stycznia 2019 roku Świnoujska Organizacja Turystyczna organizuje spotkanie, w czasie którego specjaliście różnych dziedzin: architekci, historycy, branża turystyczna będą dyskutować nad przyszłością turystyki i Świnoujścia za 10, 20 lat. Jednym z tematów dysputy mają być tzw. silniki turystyczne, czyli inicjatywy (nie tylko inwestycje), które mogą w istotny sposób wspomóc  gospodarkę turystyczną. Jednym z takim motorów rozwoju mógłby być między innymi odbudowany – nawet w pierwotnej lokalizacji – Dom Zdrojowy.

Zanim jednak  rozpocznie się dyskusja nad zasadnością odbudowy  w Świnoujściu, warto przypomnieć historię i wygląd budynku, który przez kilkadziesiąt lat był wizytówką dzielnicy uzdrowiskowej i Świnoujścia. A wszystko rozpoczęło się niemal 120 lat temu,  w roku pańskim 1897.

„Podobnie jak w kilku innych rozkwitających kurortach nad brzegiem Morza Bałtyckiego, także w Świnoujściu w ostatnich latach poradzono sobie z wzrastającym ruchem i rosnącymi wymaganiami gości. W roku 1897 gmina miejska Świnoujście nabyła „Łazienki Króla Wilhelma“ wraz z przynależnym zajazdem „Villa Bellevue” i rozszerzyła następnie urządzenia kąpielowe, a także instalacje maszynowe zakładu. Aby jednak nie pozostawać w tyle za innymi kurortami nadmorskimi, należało także zbudować nowy dom zdrojowy, który miał stanowić centrum życia towarzyskiego i oferować kuracjuszom wszelkie wygody kasyna. Celom tym służył wcześniej stary klub, który jednak nie zaspokajał potrzeb ze względu na zbyt oddalone od plaży położenie, a także urządzenie wnętrz. Postanowiono więc zbudować miejski dom zdrojowy połączony z wymienionymi wcześniej miejskimi budowlami.” Tak rozpoczyna się artykuł, który 2 listopada 1901 roku został opublikowany w Informatorze Zarządu Budowlanego w Berlinie.

„Budowę realizowano w okresie od października 1899 r. do 1 lipca 1900 r. według projektu podpisanych architektów (Otto Sarrazin i Friedrich Schultze). Powierzono im również naczelne kierownictwo, podczas gdy, po stronie miasta kierownictwo budowy spoczywało w rękach świnoujskiego  urbanisty, Reimera, któremu przydano do pomocy architekta Ilniza. Do opracowania planów artystycznych znacznie przyczynił się architekt F. Berger.

Nowy budynek wzniesiono w północno-wschodnim narożniku działki miejskiej położonej między trzema ulicami i plażą, z głównymi wejściami od strony plaży i z ogrodu. Na parterze (rys. 2) znalazły się pomieszczenia biurowe, duża sala reprezentacyjna, koncertowa i teatralna ze sceną i pomieszczeniami towarzyszącymi, a także leżąca przed nią mała sala: obok, po drugiej stronie głównego holu, pozostałe salony, czytelnia i pokój do gier, a także bufet i szatnia. Schody biegnące między bufetem a czytelnią prowadziły do sal i tarasów górnego piętra, a także do pomieszczeń kuchennych w suterenie. Na życzenie ówczesnego dzierżawcy zrezygnowano z instalowania windy kuchennej. Fragmenty górnej kondygnacji przed salami po stronie ogrodu wykorzystano po części na otwarte tarasy, po części na zadaszone hale. W suterenie od strony plaży mieści się szereg sklepików (rys. 3), a poza tym pomieszczenia kuchenne i gospodarcze konieczne do eksploatacji obiektu. Między nowym budynkiem a nadmorską promenadą zlokalizowano restaurację w ogrodzie oddzielonym od plaży i promenady kolumnadą.

Dzięki staraniom miejscowego kierownictwa budowy obiekt mógł być gotowy do eksploatacji w stosunkowo krótkim terminie dziewięciu miesięcy. Roboty zlecono w głównej mierze lokalnym rzemieślnikom w drodze publicznego najmu. Urządzenia techniczne do kuchni dostarczył Senking z Hildesheim, urządzenia chłodnicze Eicheler & Co. z Berlina, meble, dekoracje i lampy zakupiono w firmie H. L. Lipke z Berlina.

Wzory zewnętrzne wykonane zostały częściowo w okładzinie z czerwonej cegły, częściowo na jasnym tynku, ozdoby okienne z cegieł pokrytych zieloną glazurą, drewna i cynku są pomalowane na zielono. Dachy pokryte zostały czerwoną dachówką zakładkową. Wewnątrz tylko sale oraz hol wejściowy od strony ogrodu otrzymały bogatsze wyposażenie. Sklepienie dużej sali stanowi gładki sufit z siatki Rabitza w formie łuku koszowego, przed który wychodzą tylko dwie pary wiązarów konstrukcji stalowej na kształt łuku jarzmowego. Malowidło utrzymane jest w jasnych tonach z nielicznymi ozdobami na sztukateryjnym i malowanym ornamencie.

Mała sala otrzymała bogato zdobiony drewniany sufit, który uwidacznia elementy konstrukcyjne dachu. Poza tym dekoracja była bardzo skromna, bogatsze wyposażenie w postaci paneli itp. pojawiło się w późniejszych czasach.

Koszt budowy wyniósł okrągłe 300 000 marek. Nie pytając o zgodę autorów projektu, gmina miejska Świnoujście zabudowała później większość tarasów znajdujących się przed salami konstrukcjami z żelaza i szkła.

Opracowano na podstawie Informatora Zarządu Budowlanego, opublikowanego 2 listopada 1901 roku.

Autor: Piotr Piwowarczyk

Rysunek nr 1

Rysunek nr 2